نخست‌وزیر و حزب حاکم تنها تا زمانی در قدرت می‌مانند که چه چیزی را در اختیار داشته باشند؟

پس از شمارش آرا، توجه به تعداد کرسی‌ها در مجلس عوام (House of Commons) معطوف می‌شود. معمولاً از حزبی که بیشترین تعداد کرسی را دارد خواسته می‌شود تا دولت را تشکیل دهد. این دعوت از سوی فرماندار کل (Governor General) صورت می‌گیرد. سپس رهبر آن حزب توسط فرماندار کل منصوب شده و به عنوان نخست‌وزیر (Prime Minister) شروع به کار می‌کند. این مسیر عادی از نتیجه انتخابات تا تشکیل یک دولت فعال است.

دو کلمه قدرت یک دولت جدید را توصیف می‌کند. تعداد کرسی‌هایی را که یک حزب حاکم در مجلس عوام دارد، بشمارید. نصف یا بیشتر از آن، آن را به یک دولت اکثریت (majority government) تبدیل می‌کند. کمتر از نصف، آن را به یک دولت اقلیت (minority government) تبدیل می‌کند. در هر صورت، حزب حاکم تنها تا زمانی حکومت می‌کند که اکثر نمایندگان مجلس (MPs) همچنان از آن حمایت یا اعتماد کنند. بنابراین، یک دولت اقلیت باید سخت‌تر تلاش کند تا این حمایت را حفظ کند.

هر رأیی در مجلس عوام (House of Commons) وزن یکسانی ندارد. برای مثال، بودجه یا هر مسئله مهم دیگر: رأی‌گیری در مورد آن به عنوان رأی اعتماد محسوب می‌شود. اگر اکثر اعضا یک تصمیم مهم دولتی را رد کنند، حزب حاکم شکست خورده است. آنچه معمولاً در پی می‌آید، برگزاری انتخابات است. نخست‌وزیر نزد فرماندار کل (Governor General) که به نمایندگی از پادشاه (Sovereign) عمل می‌کند، می‌رود و درخواست برگزاری انتخابات را می‌کند.

نخست‌وزیر وزرای دولت (ministers of the Crown) را انتخاب می‌کند. اکثر آنها از میان نمایندگان مجلس (MPs) انتخاب می‌شوند. هر وزیر مسئولیت یک وزارتخانه دولتی فدرال را بر عهده دارد و مسئول اداره آن است. نخست‌وزیر و این وزرا با هم کابینه (Cabinet) را تشکیل می‌دهند. کابینه تصمیمات مهمی را در مورد نحوه اداره کشور اتخاذ می‌کند. این نهاد بودجه را تهیه می‌کند و اکثر قوانین جدید را پیشنهاد می‌دهد. هر یک از اعضای مجلس عوام می‌تواند تصمیمات کابینه را زیر سؤال ببرد.

احزابی که دولت را تشکیل نداده‌اند، احزاب مخالف (اپوزیسیون) هستند. در میان آنها، حزبی که بیشترین کرسی را دارد، نقش ویژه‌ای ایفا می‌کند. این حزب به عنوان اپوزیسیون رسمی (Official Opposition) شناخته می‌شود که به آن اپوزیسیون وفادار علیاحضرت (Her Majesty's Loyal Opposition) نیز می‌گویند. نقش اپوزیسیون باید مسالمت‌آمیز باشد. وظیفه این احزاب این است که با برنامه‌های دولت مخالفت کنند یا راه‌هایی برای بهبود آنها پیشنهاد دهند، نه اینکه به هر طریق دیگری مانع‌تراشی کنند.

در سال 2012، مجلس عوام شامل سه حزب سیاسی اصلی بود: حزب لیبرال (Liberal Party)، حزب دموکراتیک نوین (New Democratic Party) و حزب محافظه‌کار (Conservative Party). اینکه یک حزب دولت را تشکیل دهد یا در اپوزیسیون باشد، به تعداد کرسی‌هایی که به دست می‌آورد بستگی دارد. بزرگترین حزب، دولت را تشکیل می‌دهد. بزرگترین حزب در میان احزاب باقی‌مانده، اپوزیسیون رسمی می‌شود. از آنجایی که تعداد کرسی‌ها در هر انتخابات تغییر می‌کند، این نقش‌ها می‌توانند از یک حزب به حزب دیگر منتقل شوند.